Sinh viên có được quyền sử dụng tài liệu photo?

Liên quan đến vấn đề sinh viên dùng tài liệu photo để học tập, vừa qua dư luận đang có nhiều tranh cãi xung quanh việc một sinh viên Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh đã bị Nhà trường đình chỉ học một năm do "sao in và phát hành các loại giáo trình, tài liệu học tập trái với các quy định của Nhà trường và của pháp luật".

Vụ việc này thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, có người cho rằng hình thức kỷ luật này là quá nặng song lại có người thấy kỷ luật sinh viên này là đúng do đã biết nội quy Nhà trường cấm sao in tài liệu photo nhưng vẫn cố tình làm. 

Dưới góc độ là một sinh viên đang theo học ngành luật, tôi rất thông cảm cho sinh viên bị kỷ luật kia. Bởi lẽ, đối với sinh viên - những người còn phụ thuộc vào gia đình, đặc biệt là các bạn có hoàn cảnh khó khăn thì vấn đề chi phí để mua giáo trình là không nhỏ. Đối với sinh viên mà nói càng tiết kiệm được bao nhiêu thì càng tốt, do vậy đa phần sinh viên đều sử dụng sách/giáo trình photo để tiết kiệm chi phí.

Tuy nhiên, nội quy trường Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh đã quy định rõ không được mang tài liệu photo vi phạm quyền sở hữu trí tuệ vào trường mà sinh viên này vẫn thực hiện thì phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình bằng việc bị xử lý kỷ luật là đúng.

Vấn đề đặt ra từ vụ việc trên là liệu rằng sinh viên có được quyền photo tài liệu, giáo trình để phục vụ hoạt động học tập hay không? Liệu sinh viên sử dụng giáo trình photo có vi phạm luật? Để trả lời câu hỏi này chúng ta cần xem xét các quy định của Luật sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi, bổ sung 2009 cũng như Nghị định 100/2006/NĐ-CP.

Có được quyền sao chép tài liệu tác phẩm?

Theo điểm c Khoản 1 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ cũng như Điều 23 Nghị định 100/2006/NĐ-CP, quyền sao chép tác phẩm do  chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện. Điều này có nghĩa là các chủ thể khác chỉ được sao chép tác phẩm khi có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả. Tuy nhiên, độc quyền này cũng có khả năng ngăn cản sự tiếp cận văn học, nghệ thuật, khoa học của công chúng và vô hình chung kìm hãm giao lưu dân sự liên quan đến loại quyền tài sản đặc biệt này. Do vậy, nhằm hài hóa lợi ích của chủ thể quyền tác giả và lợi ích của cộng đồng, pháp luật quy định các hạn chế của quyền tác giả, trong đó cho phép các chủ thể khác không phải chủ sở hữu quyền tác giả vẫn được sao chép tác phẩm trong trường hợp sau:

Tự sao chép 01 bản nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy của các cá nhân hoặc sao chép để lưu trữ trong thư viện với mục đích nghiên cứu. Theo Luật SHTT và Nghị định 100/2006/NĐ-CP thì tự sao chép là người cần nghiên cứu, giảng dạy tự sao chép 01 bản phục vụ cho chính mình. 

Quy định này nhằm mục đích phổ biến tác phẩm đến công chúng thông qua hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học, sử dụng có hiệu quả các tài liệu trí tuệ của nhân loại. 

Điều kiện được sao chép tác phẩm

Việc tự sao chép tác phẩm mà không cần phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả nêu trên phải đáp ứng các điều kiện sau:

- Sao chép không quá 01 bản và không áp dụng đối với tác phẩm kiến trúc, tác phẩm tạo hình và chương trình máy tính.

- Thư viện không được sao chép và phân phối bản sao tác phẩm tới công chúng kể cả bản sao kĩ thuật số. Tuy nhiên, nếu người mượn sách của thư viện sau đó tự sao chép một bản nhằm phục vụ việc nghiên cứu, giảng dạy được xác định là hợp pháp.
- Tuân thủ các điều kiện tại K2 Điều 25 Luật SHTT đó là “không được làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác phẩm, không gây phương hại đến các quyền của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả; phải thông tin về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm”.

- Việc sao chép tác phẩm phải không nhằm mục đích thương mại. Trường hợp người sao chụp bản sao bán cho người học với giá thấp hơn giá in trên bìa hoặc phát miễn phí cho người học cũng là hành vi xâm phạm quyền tác giả, có mục đích thương mại và không nằm trong trường hợp giới hạn quyền tác giả.

Như vậy, với các phân tích nêu trên thì rõ ràng sinh viên cũng như bất kỳ chủ thể nào được quyền tự sao chép một bản tác phẩm đã được công bố ra công chúng với mục đích nghiên cứu. Nếu nhằm mục đích thương mại thì hành vi sao chép sẽ vi phạm quyền tác giả và sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.